بحران قره باغ، تهدید امنیت جهانی و گسترش تروریسم بین المللی

آن روزها که کمونیسم شوروی، در قرن بیستم جمهوری های مختلف قفقاز را به صورت شورایی زیر نظر حکومت مرکزی جمع کرد و با اعمال زور و سیاست خاص تغییر ترکیب جمعیتی و سرزمینی در مناطق و جمهوری های مخلف شوروی سعی در یکپارچگی صوری داشت؛ در مناطق مختلف شوروی در زمان استالین دست به تغییر ترکیب جمعیت و سرزمینی زد. از این جمله تغییرات واگذاری منطقه قره باغ با ترکیب جمعیتی بالای ارمنی مسیحی به جمهوری آذربایجان مسلمان بود. درآن روزها اگرچه دو جمهوری آذربایجان و ارمنستان با زور کمونیسم شوروی و فشار دوران استالینیسم برادر بودند و صدای اعتراض ارمنستان به هیچ جا نرسید اما بلافاصله بعد از فروپاشی شوروی سابق دو جمهوری ارمنستان و آذربایجان بر سر قره باغ با هم درگیر شدند و این درگیری 6 سال به طول انجامید، مردم ارمنی قره باغ خواهان پیوستن به ارمنستان سرزمین اصلی خود بودند ولی جمهوری آذربایجان به هیچ وجه حاضر به جدایی بخشی از سرزمین خود به ارمنستان نمی شد.

آن روزها که کمونیسم شوروی، در قرن بیستم جمهوری های مختلف قفقاز را به صورت شورایی زیر نظر حکومت مرکزی جمع کرد و با اعمال زور و سیاست خاص تغییر ترکیب جمعیتی و سرزمینی در مناطق و جمهوری های مخلف شوروی سعی در یکپارچگی صوری داشت؛ در مناطق مختلف شوروی در زمان استالین دست به تغییر ترکیب جمعیت و سرزمینی زد. از این جمله تغییرات واگذاری منطقه قره باغ با ترکیب جمعیتی بالای ارمنی مسیحی به جمهوری آذربایجان مسلمان بود. درآن روزها اگرچه دو جمهوری آذربایجان و ارمنستان با زور کمونیسم شوروی و فشار دوران استالینیسم برادر بودند و صدای اعتراض ارمنستان به هیچ جا نرسید اما بلافاصله بعد از فروپاشی شوروی سابق دو جمهوری ارمنستان و آذربایجان بر سر قره باغ با هم درگیر شدند و این درگیری 6 سال به طول انجامید، مردم ارمنی قره باغ خواهان پیوستن به ارمنستان سرزمین اصلی خود بودند ولی جمهوری آذربایجان به هیچ وجه حاضر به جدایی بخشی از سرزمین خود به ارمنستان نمی شد.

شبیه این درگیری بین ارمنستان و آذربایجان را می توان بین اوکراین و روسیه بر سر شبه جزیره کریمه مشاهده کرد که در زمان شوروی سابق شبه جزیره کریمه جمهوری روسیه  با ترکیب جمعیتی روس به اوکراین واگذار شد ولی در سال 2014 روسیه با زور نظامی این شبه جزیره را با نقض تمام قوانین بین المللی ضمیمه خاک خود کرد و در حال حاضر به یک موضوع تنش زا بین اروپا و امریکا از یک طرف و روسیه از طرف دیگر تبدیل شده است.

بحران قره باغ بین ارمنستان و آذربایجان بعد از فروپاشی شوروی از سال 1988 شروع شده و طی یک درگیری 6 ساله تا سال 1994 که به کشته شدن نزدیک 40 هزار نفر از دو کشور درگیر شد، هنوز هم ادامه دارد. در آن دوره زمانی سه کشور روسیه، امریکا و فرانسه با تشکیل گروه مینسک سعی در حل بحران قره باغ داشتند ولی بدون امضای هیچ تفاهم نامه صلحی بین طرف های درگیر تا به امروز آتش زیر خاکستر باقی مانده است و امروز بعد از 22 سال این آتش در یکی از بدترین دوران تهدیدات امنیتی جهان توسط تروریست ها، دوباره شعله ور شده است.

آبا امروز مسئله قره باغ تبدیل به اهرم فشاری بر روسیه و برخی متحدانش از جمله ایران شده است یا نه این مسئله همچنان به صورت طبیعی فراز و فرود دارد؟ شواهد نشان می دهد روسیه و ایران همواره تلاش کرده اند درگیری نظامی و جنگ با تروریسم را از مرزهای خود دور نگه دارند به همین دلیل در سوریه و عراق با تروریست های داعش در حال نبرد هستند و سعی دارند دولت بشار اسد را بعنوان تنها گزینه مطمئن برای حفظ منافع خود نگه دارند، جدای از موضوع داعش که اروپا و امریکا هم با ایران و روسیه تقریبا همنوا هستند اما اختلافاتی هم وجود دارد که امریکا تلاش دارد با بحران آفرینی برای روسیه و ایران حوزه نفوذ این دو کشور را کاهش دهد. بحران قره باغ جنگ و درگیری را به مرزهای ایران و روسیه می کشاند و با توجه به شرایط خاص آذربایجان و ارمنستان، این مکان امکان بالقوه برای تبدیل شدن به مرکز تروریست های قفقاز و خاورمیانه را دارد.

روند تاریخی روابط کشورهای منطقه و قدرت های جهانی با آذربایجان و ارمنستان بر پیچیدگی موضوع       می افزاید. در دوران کمونیسم شوروی، امریکا و کشورهای اروپایی از ارمنستان مسیحی که به لحاظ دینی به آنها نزدیک می باشد همواره حمایت کرده و هم اکنون هم حمایت می کنند هر چند آذربایجان تلاش کرده با برقراری روابط اقتصادی امتیاز ده در حوزه نفت و گاز دریای خزر به امریکا رابطه خوبی با امریکا برقرار نماید ولی این سیاست آذربایجان تنها نقش مسکن را خواهد داشت و اگر پای تهدید ارمنستان به میان بیاید امریکا و اروپا طرف ارمنستان را خواهند گرفت.

روابط جمهوری آذربایجان با ترکیه نقش به سزایی در  روابط این جمهوری با روسیه داشته است به ویژه که در حال حاضر روابط روسیه و ترکیه در شرایط جنگ سرد می باشد. بنابراین روسیه هرچند همواره تلاش کرده است برای جمهوری های تازه استقلال یافته بعد از فروپاشی شوروی نقش برادر بزرگتر را داشته باشد ولی در حال حاضر توجه اصلی روسیه به حمایت از ارمنستان می باشد.

ایران هم به خاطر هم پیمانی که با روسیه دارد و از طرفی هم در رقابت با ترکیه می باشد و سیاست های دولت آذربایجان را هم در سرکوب مسلمانان و به ویژه شیعیان این کشور که حدود 85 درصد جمعیت آذربایجان را تشکیل می دهند، نمی پسندد و روابط خوبی با جمهوری آذربایجان ندارد و طی چند سال اخیر شاهد تیراندازی هایی بین مرزداران دو کشور بوده ایم ولی با این حال ایران همواره تلاش کرده است رعایت حسن همجواری را با آذربایجان داشته باشد. جمهوری آذربایجان نیز همواره تلاش کرده است جمهوری اسلامی ایران را متهم به حمایت از گروه های اسلام گرا در آذربایجان نماید و در این راه تا جایی پیش رفت که قصد داشت گروه تروریستی  مجاهدین خلق را در مخالفت با ایران در آذربایجان مستقر نماید. هرچند در دو سال گذشته تلاش های زیادی برای ترمیم روابط ایران و آذربایجان صورت گرفته است اما باید گفت این روابط تحت تاثیر قدرت های جهانی بسیار شکننده است. عربستان و برخی دیگر از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس نگاه ویژه ای در گسترش تفکر افراطی وهابیت و تکفیری گری در جمهوری آذربایجان دارند بنابراین بستر افراطی گری را در این جمهوری در مقابل جنبش های اسلامی و شیعی تقویت کرده اند و حال که موضوع مناقشه با ارمنستان به وجود آمده است این گروه ها توان بالقوه این را دارند که با همکاری سایر گروه های تروریستی منطقه قفقاز و خاورمیانه تهدیدی جدی را برای امنیت جهانی بوجود بیاورند.

از طرف دیگر فعالیت های افراطی پان ترکیست های وابسته به ترکیه  و تلاش آنها برای ایجاد جنگی قومی بین آذربایجان و ارمنستان را نباید نادیده گرفت و تلاشی که آنها برای تاثیر گذاری بر آذری زبان های ایران هم انجام می دهند درخور توجه می باشد.

با این اوصاف امریکا و اروپا تلاش دارند با گشودن جنگی جدید در مرزهای ایران و روسیه هزینه هایی را متوجه ایران و روسیه نمایند تا شاید بتوانند در سوریه، عراق و یمن امتیازاتی از ایران و روسیه و جبهه مقاومت بگیرند و در این راستا این کارشان چه عواقبی برای امنیت جهانی خواهد داشت زیاد برایشان مهم نمی باشد.

در شرایط حاضر جمهوری اسلامی ایران و روسیه لازم است از تمام ظرفیت های دیپلماسی خود استفاده کنند تا بحران قره باغ را به راه حل نهایی که همان صلح پایدار است رهنمون کنند ودر  این مسیر از همه ظرفیت های نهادهای بین المللی و گروه مینسک استفاده نمایند.  


ثبت نظرات شما کاربران عزیز
نام و نام خانوادگی
پست الکترونیکی
عنوان پیام
متن ارسالی
وضعیت :

امروز : جمعه - Friday
امروز :
23 آذر ماه 1397
Today :
2018-12 Dec-14


مهمترین اخبار و رویدادها

معرفی کتاب

هواشناسی استان